การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินของไทย & รัฐสภาไทย

การจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดินของไทย ตามพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน พ.ศ. ๒๕๓๔ แบ่งการบริหารราชการออกเป็น ๓ ส่วน คือ ๑. การบริหารราชการส่วนกลาง ใช้หลักการรวมอำนาจ คือให้อำนาจการบังคับบัญชาและการวินิจฉัยสั่งการขั้นสูงสุดอยู่ในส่วนกลาง โดยแบ่งหน่วยงานออกเป็น กระทรวง ทบวง กรม [รวมทั้งหน่วยงานที่มีชื่อเรียกอย่างอื่นที่มีฐานะเป็นกรม เช่น สำนักงานเร่งรัดพัฒนาชนบท (รพช.) สำนักงานปฏิรูปที่ดินเพื่อเกษตรกรรม (สปก.) ราชบัณฑิตยสถาน ฯลฯ] หน่วยงานเหล่านี้ปรกติจะตั้งอยู่ในส่วนกลาง คือกรุงเทพมหานครอันเป็นเมืองหลวงและศูนย์กลางการบริหารราชการแผ่นดินของรัฐบาล ปัจจุบันการบริหารราชการส่วนกลาง มีดังนี้ ระดับกระทรวง มี ๑๔ กระทรวง (รวมสำนักนายกรัฐมนตรี) ระดับทบวง มี ๑ ทบวง ระดับกรม มี ๑๓๖ กรม (ไม่รวมกรมต่าง ๆ ในกระทรวงกลาโหม และมหาวิทยาลัยต่าง ๆ ที่มีฐานะเทียบเท่ากรม) ๒. การบริหารราชการส่วนภูมิภาค ใช้หลักการแบ่งอำนาจ คือราชการส่วนกลางเป็นเจ้าของอำนาจ แล้วแบ่งอำนาจการบังคับบัญชาและการวินิจฉัยสั่งการให้แก่ภูมิภาคนำไปปฏิบัติให้เกิดประโยชน์สูงสุดแก่ประชาชน เป็นการลดขั้นตอนต่าง ๆ ลง และการปฏิบัติของภูมิภาคนั้นจะต้องให้เหมาะสมสอดคล้องกับสภาพแวดล้อมและขนบธรรมเนียมประเพณีของแต่ละพื้นที่ ทั้งนี้จะต้องไม่ขัดต่อนโยบายของส่วนกลางหรือของรัฐบาลหรือตัวบทกฎหมายของประเทศ อนึ่ง อำนาจที่แบ่งให้นั้นจะมากหรือน้อยขึ้นอยู่กับความพอใจของส่วนกลาง และส่วนกลางแต่ละหน่วยก็แบ่งให้อาจไม่เท่ากัน เช่น บางกรมแบ่งการบริหารงานบุคคลให้ส่วนภูมิภาคแต่งตั้งโยกย้ายได้ตั้งแต่ระดับ ๔ ลงมา บางกรมให้ตั้งแต่ระดับ ๖ ลงมา บางกรมให้ตั้งแต่ระดับ ๗ ลงมา อำนาจที่แบ่งให้ไปนั้น ราชการบริหารส่วนกลางอาจจะเรียกกลับคืนเมื่อใดก็ได้ การบริหารราชการส่วนภูมิภาค มี ๕ ระดับ คือ ๑. จังหวัด ๒. อำเภอ ๓. กิ่งอำเภอ ๔. ตำบล ๕. หมู่บ้าน กิ่งอำเภอ ตำบล และหมู่บ้านเป็นราชการบริหารส่วนภูมิภาคโดยอนุโลม ทั้งนี้ก็เพราะในพระราชบัญญัติระเบียบบริหารราชการแผ่นดินได้กำหนดการบริหารส่วนภูมิภาคไว้เพียง ๒ ระดับ คือจังหวัดและอำเภอ แล้วได้บัญญัติไว้ในมาตรา ๖๘ อีกว่า "การปกครองอำเภอ นอกจากที่ได้บัญญัติไว้ในพระราชบัญญัติ ให้เป็นไปตามกฎหมายว่าด้วยการปกครองท้องที่" กฎหมายลักษณะปกครองท้องที่ในปัจจุบันจัดการบริหารราชการแผ่นดินในระดับรองลงมาจากอำเภอ ได้แก่ กิ่งอำเภอ ตำบล และหมู่บ้าน จึงจัดเป็นราชการบริหารส่วนภูมิภาคด้วย จังหวัด มี ๗๕ จังหวัด อำเภอ มี ๗๒๙ อำเภอ กิ่งอำเภอ มี ๘๑ กิ่งอำเภอ ตำบล มี ๗,๑๕๙ ตำบล หมู่บ้าน มี ๖๕,๑๗๐ หมู่บ้าน (ข้อมูลประจำเดือนพฤศจิกายน พ.ศ. ๒๕๓๗) ๓. การบริหารราชการส่วนท้องถิ่น ใช้หลักการกระจายอำนาจ คือส่วนกลางได้โอนมอบอำนาจระดับหนึ่งไปให้ประชาชนในท้องถิ่นไปดำเนินการปกครองตนเองอย่างอิสระ แต่ทั้งนี้จะต้องไม่ขัดต่อกฎหมายของประเทศหรือความสงบเรียบร้อยของประชาชน กิจกรรมที่ท้องถิ่นทำได้ส่วนใหญ่จะเป็นเรื่องการพัฒนา และที่ว่า "ปกครองตนเองอย่างอิสระ" นั้น หมายถึงมีอิสระในการตัดสินใจต่าง ๆ ในการแก้ปัญหาหรือการเสริมสร้างสนับสนุนกิจกรรมของท้องถิ่น เช่น ออกข้อบังคับหรือระเบียบต่าง ๆ มาบังคับประชาชนในเขตการปกครองของตนได้ โดยไม่ขัดต่อกฎหมาย การบริหารราชการส่วนท้องถิ่นในปัจจุบันมีรูปแบบดังนี้ ๑. องค์การบริหารส่วนจังหวัด (อย่าสับสนกับจังหวัด) ๒. เทศบาล ๓. สุขาภิบาล ๔. ราชการบริหารส่วนท้องถิ่นอื่นตามที่กฎหมายกำหนด ซึ่งได้แก่ ๔.๑ กรุงเทพมหานคร ซึ่งกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารราชการกรุงเทพมหานคร บัญญัติไว้ในมาตรา ๖ ว่า "ให้กรุงเทพมหานครเป็นนิติบุคคล และเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่น..." ดังนั้นกรุงเทพฯ จึงไม่ใช้ "จังหวัด" ในความหมายของการจัดระเบียบบริหารราชการแผ่นดิน ๔.๒ เมืองพัทยา ซึ่งกฎหมายว่าด้วยระเบียบบริหารเมืองพัทยา บัญญัติไว้ในมาตรา ๗ ว่า "...ให้เมืองพัทยาเป็นนิติบุคคล และเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่น..." ดังนั้นเมืองพัทยาจึงมิใช่เทศบาล มิใช่สุขาภิบาล แต่เป็นราชการส่วนท้องถิ่นตามที่กฎหมายกำหนด ๔.๓ องค์การบริหารส่วนตำบล ตามพระราชบัญญัติสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบล (ซึ่งเป็นกฎหมายที่ออกมาบังคับใช้ใหม่) ได้กำหนดให้สภาตำบลที่มีรายได้ไม่ต่ำกว่าปีละ ๑๕๐,๐๐๐ บาท โดยไม่รวมเงินอุดหนุนจากส่วนกลาง ติดต่อกัน ๓ ปี ให้ยกฐานะขึ้นเป็นองค์การบริหารส่วนตำบล และให้องค์การบริหารส่วนตำบลมีฐานะเป็นนิติบุคคลและเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่น ดังนั้น องค์การบริหารส่วนตำบล จึงเป็นราชการบริหารส่วนท้องถิ่น ตามที่กฎหมายสภาตำบลและองค์การบริหารส่วนตำบลกำหนด อย่างสับสนกับ "ตำบล" ที่เป็นราชการบริหารส่วนภูมิภาค ราชการบริหารส่วนท้องถิ่นในปัจจุบันที่เป็นองค์การบริหารส่วนจังหวัดมี ๗๕ เทศบาล ๑๓๘ สุขาภิบาล ๑,๐๗๕ กรุงเทพมหานครและเมืองพัทยา อย่างละ ๑ แห่ง องค์การบริหารส่วนตำบลยังไม่จัดตั้ง

รัฐสภาไทย

รัฐสภาไทย
ประเภท	สภาคู่
สภา	วุฒิสภาไทย สภาผู้แทนราษฎรไทย
ประธานรัฐสภา	สมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์
รองประธานรัฐสภา	พลเอกธีรเดช มีเพียร
สมาชิก	650 คน สมาชิกวุฒิสภา 150 คน ผู้แทนราษฎร 500 คน
สถานที่ประชุม	อาคารรัฐสภาไทย เขตดุสิต กรุงเทพมหานคร ประเทศไทย
เว็บไซต์	www.parliament.go.th

ห้องประชุมรัฐสภาไทย

รัฐสภาแห่งราชอาณาจักรไทย เป็นสถาบันที่พระมหากษัตริย์ไทยพระราชทานอำนาจให้เป็นผู้ออกกฎหมายสำหรับการปกครองและการบริหารประเทศ ซึ่งเรียกว่า อำนาจนิติบัญญัติ รัฐธรรมนูญฉบับปัจจุบันบัญญัติให้รัฐสภา ประกอบด้วย วุฒิสภาและสภาผู้แทนราษฎร ซึ่งจะประชุมร่วมกัน หรือแยกกัน ตามบทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญ โดยมีประธานสภาผู้แทนราษฎร เป็นประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา เป็นรองประธานรัฐสภา โดยตำแหน่ง

รัฐสภาของประเทศไทยกำเนิดขึ้นเมื่อวันที่ 28 มิถุนายน พ.ศ. 2475 หลังการประกาศใช้รัฐธรรมนูญชั่วคราวฉบับแรก เมื่อผู้แทนราษฎรจำนวน 70 คนซึ่งได้รับการแต่งตั้งจากผู้รักษาพระนครฝ่ายทหาร ได้เปิดประชุมสภาขึ้นเป็นครั้งแรก ณ พระที่นั่งอนันตสมาคม และเมื่อการเลือกตั้งผู้แทนราษฎรทั่วประเทศได้สำเร็จลง พระบาทสมเด็จพระปกเกล้าเจ้าอยู่หัวก็ได้พระราชทานพระที่นั่งอนันตสมาคมองค์นี้แก่ผู้แทนราษฎรเพื่อใช้เป็นที่ประชุมสืบต่อมา

 ประวัติรัฐสภาไทย

       ต่อมา เมื่อจำนวนสมาชิกรัฐสภาต้องเพิ่มมากขึ้นตามอัตราส่วนของจำนวนประชากรที่เพิ่มขึ้น จึงเกิดความจำเป็นที่จะต้องจัดสร้างอาคารรัฐสภาที่มีขนาดใหญ่กว่า เพื่อให้มีที่ประชุมเพียงพอกับจำนวนสมาชิก และมีที่ให้ข้าราชการสำนักงานเลขาธิการรัฐสภาใช้เป็นที่ทำงาน จึงได้มีการวางแผนการจัดสร้างอาคารรัฐสภาขึ้นใหม่ถึง 4 ครั้งด้วยกัน แต่ก็ต้องระงับไปถึง 3 ครั้ง เพราะคณะรัฐมนตรีผู้ดำริต้องพ้นจากตำแหน่งไปเสียก่อน
      ในครั้งที่ 4 แผนการจัดสร้างรัฐสภาใหม่ได้ประสบผลสำเร็จ ด้วยพระมหากรุณาธิคุณของพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวภูมิพลอดุลยเดช ทรงยืนยันพระราชประสงค์เดิมที่จะให้ใช้พระที่นั่งอนันตสมาคมและบริเวณ เป็นที่ทำการของรัฐสภาต่อไป และยังได้พระราชทานที่ดินบริเวณทิศเหนือของพระที่นั่งอนันตสมาคม ให้เป็นที่จัดสร้างสำนักงานเลขาธิการรัฐสภาขึ้นใหม่ด้วย
สถานที่ทำการใหม่ของรัฐสภา เริ่มก่อสร้างเมื่อวันที่ 5 พฤศจิกายน พ.ศ. 2513 โดยมีกำหนดสร้างเสร็จภายใน 850 วัน ใช้งบประมาณทั้งสิ้น 51,027,360 บาท ประกอบด้วยอาคารหลัก 3 หลัง คือ

• หลังที่ 1 เป็นตึก 3 ชั้นใช้เป็นที่ประชุมวุฒิสภา สภาผู้แทนราษฎร และการประชุมร่วมกันของสภาทั้งสอง ส่วนอื่นๆ เป็นที่ทำการของสำนักงานเลขาธิการรัฐสภา ประธาน และรองประธานของสภาทั้งสอง
• หลังที่ 2 เป็นตึก 7 ชั้น ใช้เป็นสำนักงานเลขาธิการรัฐสภาและโรงพิมพ์รัฐสภา
• หลังที่ 3 เป็นตึก 2 ชั้นใช้เป็นสโมสรรัฐสภา

สถานที่ทำการใหม่ของรัฐสภา ใช้ในการประชุมรัฐสภาเป็นครั้งแรกเมื่อวันที่ 19 กันยายน พ.ศ. 2517 สำหรับพระที่นั่งอนันตสมาคม ถือเป็นสถานที่สำคัญทางประวัติศาสตร์ และใช้เป็นที่รับรองอาคันตุกะบุคคลสำคัญ ใช้เป็นสถานที่ประกอบรัฐพิธีเปิดสมัยประชุม รัฐพิธีฉลองวันพระราชทานรัฐธรรมนูญ และมีโครงการใช้ชั้นล่างของพระที่นั่งเป็นจัดสร้างพิพิธภัณฑ์รัฐสภา



         ประธานรัฐสภาไทย เป็นตำแหน่งประมุขของ อำนาจนิติบัญญัติ ของไทย ซึ่งในแต่ละช่วงเวลา จะประกอบด้วยสภาเดียวหรือสองสภา แล้วแต่บทบัญญัติแห่งรัฐธรรมนูญในขณะนั้นตามบทบัญญัติในรัฐธรรมนูญแห่งราชอาณาจักรไทย พ.ศ. 2550 รัฐสภาไทยประกอบด้วย สภาผู้แทนราษฎร และวุฒิสภา โดยมีโดยมีประธานสภาผู้แทนราษฎรเป็นประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภาเป็นรองประธานรัฐสภาโดยตำแหน่ง


จนถึงปัจจุบัน รัฐสภาไทย มีผู้ดำรงตำแหน่ง ประธานรัฐสภา รวม 28 คน ดังนี้

• 1. เจ้าพระยาธรรมศักดิ์มนตรี (สนั่น เทพหัสดิน ณ อยุธยา) ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
  • 28 มิถุนายน - 1 กันยายน 2475
  • 15 ธันวาคม 2475 - 26 กุมภาพันธ์ 2476

• 2. เจ้าพระยาพิชัยญาติ ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
  • 2 กันยายน 2475 - 10 ธันวาคม 2476

• 3. พลเรือตรี พระยาศรยุทธเสนี (พลเรือตรี กระแส ประวาหะนาวิน)
  • ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
    • 26 กุมภาพันธ์ 2476 - 22 กันยายน 2477
    • 6 กรกฎาคม 2486 -24 มิถุนายน 2487
  • ประธานรัฐสภา และประธานพฤฒสภา
    • 31 สิงหาคม 2489 - 9 พฤษภาคม 2490
    • 15 พฤษภาคม 2490 - 8 พฤศจิกายน 2490

• 4. เจ้าพระยาศรีธรรมมาธิเบศ (จิตร ณ สงขลา)
  • ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
    • 22 กันยายน 2477 - 15 ธันวาคม 2477
    • 17 ธันวาคม 2477 - 31 กรกฎาคม 2478
    • 7 สิงหาคม 2478 - 31 กรกฎาคม 2479
  • ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
    • 26 พฤศจิกายน 2490 - 18 กุมภาพันธ์ 2491
    • 20 กุมภาพันธ์ 2491 - 14 มิถุนายน 2492
    • 15 มิถุยายน 2492 - 20 พศจิกายน 2493
    • 22 พฤศจิกายน 2493 - 29 พฤศจิกายน 2494

• 5. พระยามานวราชเสวี (ปลอด วิเชียร ณ สงขลา) ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
  • 3 สิงหาคม 2479 - 10 ธันวาคม 2480
  • 10 ธันวาคม 2480 -24 มิถุนายน 2481
  • 28 มิถุยายน 2481 - 10 ธันวามคม 2481
  • 12 ธันวาคม 2481 - 24 มิถุนายน 2482
  • 28 มิถุนายน 2482 - 24 มิถุนายน 2483
  • 1 กรกฎาคม 2483 - 24 มิถุนายน 2484
  • 1 กรกฎาคม 2484 - 24 มิถุนายน 2485
  • 30 มิถุนายน 2485 - 24 มิถุนายน 2586
  • 2 กรกฎาคม 2487 - 24 มิถุนายน 2488
  • 29 มิถุนายน 2488 - 15 ตุลาคม 2488
  • 26 มกราคม 2489 - 9 พฤษภาคม 2489

• 6. พันตรีวิลาศ โอสถานนท์ ประธานรัฐสภา และประธานพฤฒสภา
  • 4 มิถุนายน 2489 - 24 สิงหาคม 2489

• 7. พลเอก พระประจนปัจนึก (พุก มหาดิลก) ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
  • 1 ธันวาคม 2494 - 17 มีนาคม 2495
  • 22 มีนาคม 2495 - 23 มิถุนายน 2495
  • 28 มิถุนายน 2495 -23 มิถุนายน 2496
  • 2 กรกฎาคม 2496 - 23 มิถุนายน 2497
  • 29 มิถุนายน 2497 - 23 มิถุนายน 2498
  • 2 กรกกาคม 2498 - 23 มิถุนายน 2499
  • 30 มิถุนายน 2499 - 25 กุมภาพันธ์ 2500
  • 16 มีนาคม 2500 - 23 มิถุนายน 2500
  • 28 มิถุนายน 2500 - 16 กันยายน 2500
  • 27 ธันวาคม 2500 - 23 มิถุนายน 2501
  • 25 มิถุนายน 2501 - 20 ตุลาคม 2501

• 8. พลเอก หลวงสุทธิสารรณกร (สุทธิ์ สุทธิสารรณกร)
  • ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
    • 20 กันยายน 2500 - 14 ธันวาคม 2500
  • ประธานรัฐสภา ประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ
    • 6 กุมภาพันธ์ 2502 - 17 เมษายน 2511

• 9. นายทวี บุณยเกตุ ประธานรัฐสภา และประธานสภาร่างรัฐธรรมนูญ
  • 8 พฤษภาคม2511 -20 มิถุนายน 2511

• 10. พันเอก นายวรการบัญชา (บุญเกิด สุตันตานนท์) ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
  • 22 กรกฎาคม 2511 - 6 กรกฎาคม 2514
  • 7 กรกฎาคม 2514 - 17 พฤศจิกายน 2514

• 11. พลตรีศิริ สิริโยธิน ประธานรัฐสภา และประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
  • 18 ธันวามคม 2515 - 11 ธันวาคม 2516

• 12. พลตรี หม่อมราชวงศ์คึกฤทธิ์ ปราโมช ประธานรัฐสภา และประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
  • 29 ธันวาคม 2516 -7 ตุลาคม 2517

• 13. นายประภาศน์ อวยชัย ประธานรัฐสภา และประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
  • 17 ตุลาคม 2517 - 25 มกราคม 2518

• 14. นายประสิทธิ์ กาญจนวัฒน์ ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 7 กุมภาพันธ์ 2518 -12 มกราคม 2519

• 15. นายอุทัย พิมพ์ใจชน ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราญฏร
  • 19 เมษายน 2519 - 6 ตุลาคม 2519
  • 6 กุมภาพันธ์ 2544 - 5 มกราคม 2548

• 16. พลอากาศเอก กมล เดชะตุงคะ ประธานที่ปรึกษาของนายกรัฐมนตรี ทำหน้าที่ประธานสภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดินและประธานรัฐสภา
  • 22 ตุลาคม 2519 - 20 พฤศจิกายน 2519

• 17. พลอากาศเอก หะริน หุงสกุล
  • ประธานรัฐสภา และประธานสภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน
    • 28 พฤศจิกายน 2519 - 20 ตุลาคม 2520
  • ประธานรัฐสภา และประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
    • 25 พฤศจิกายน 2520 - 22 เมษายน 2522
  • ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
    • 9 พฤษภาคม 2522 - 19 มีนาคม 2526

• 18. นายจารุบุตร เรืองสุวรรณ ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
  • 26 เมษายน 2526 - 19 มีนาคม 2527

• 19. ศาสตราจารย์อุกฤษ มงคลนาวิน
  • ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
    • 30 เมษายน 2527 - 30 เมษายน 2528
    • 1 พฤษภาคม 2528 - 23 เมษายน 2530
    • 24 เมษายน 2530 - 22 เมษายน 2532
    • 3 เมษายน 2335 - 26 พฤษภาคม 2535
  • ประธานรัฐสภา และประธานสภานิติบัญญัติแห่งชาติ
    • 2 เมษายน 2534 - 21 มีนาคม 2535

• 20. ร้อยตำรวจตรี วรรณ ชันซื่อ ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
  • 4 พฤษภาคม 2532 - 23 กุมภาพันธ์ 2534

• 21. นายมีชัย ฤชุพันธุ์ ประธานรัฐสภา และประธานวุฒิสภา
  • 28 มิถุนายน 2535 - 29 มิถุนายน 2535

• 22. ศาสตราจารย์มารุต บุนนาค ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 22 กันยายน 2535 - 19 พฤษภาคม 2538

• 23. นายบุญเอื้อ ประเสริฐสุวรรณ ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 11 กรกฎาคม 2538 27 กันยายน 2538

• 24. นายวันมูหะมัดนอร์ มะทา ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 24 พฤศจิกายน 2539 - 27 มิถุนายน 2543

• 25. นายพิชัย รัตตกุล ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 30 มิถุนายน 2543 - 9 พฤศจิกายน 2543

• 26. นายโภคิน พลกุล ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 8 มีนาคม 2548 - 24 กุมภาพันธ์ 2549

• 27. นายยงยุทธ ติยะไพรัช ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 23 มกราคม 2551 - เมษายน 2551

• 28. นายชัย ชิดชอบ ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
  • 15 พฤษภาคม 2551 - 10 พฤษภาคม 2554

• 29. นายสมศักดิ์ เกียรติสุรนนท์ ประธานรัฐสภา และประธานสภาผู้แทนราษฏร
• 3 สิงหาคม 2554 - ปัจจุบัน

รายชื่อคณะรัฐมนตรีไทย

คณะรัฐมนตรีไทย ตั้งแต่อดีตจนถึงปัจจุบันประเทศไทยมีคณะรัฐมนตรีทั้งหมด 59 คณะ ดังนี้

ครม. ที่	นายกรัฐมนตรี	เริ่มวาระ	สิ้นสุดวาระ	ระยะเวลา	สิ้นสุดลงโดย
1	พระยามโนปกรณ์นิติธาดา (ก้อน หุตะสิงห์)	28 มิถุนายน พ.ศ. 2475	10 ธันวาคม พ.ศ. 2475	165 วัน	ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2475
2		10 ธันวาคม พ.ศ. 2475	1 เมษายน พ.ศ. 2476		รัฐประหาร โดยพระราชกฤษฎีกา
3		1 เมษายน พ.ศ. 2476	20 มิถุนายน พ.ศ. 2476		ลาออก และรัฐประหาร (นำโดยพระยาพหลพลพยุหเสนา บังคับให้ลาออก)[1]
4	พลเอก พระยาพหลพลพยุหเสนา (พจน์ พหลโยธิน)	20 มิถุนายน พ.ศ. 2476	16 ธันวาคม พ.ศ. 2476		ลาออก (เลือกตั้งทั่วไป)
5		16 ธันวาคม พ.ศ. 2476	22 กันยายน พ.ศ. 2477		ลาออก (สภาไม่อนุมัติสนธิสัญญาจำกัดยางของรัฐบาล)
6		22 กันยายน พ.ศ. 2477	9 สิงหาคม พ.ศ. 2480		ลาออก (กระทู้เรื่องขายที่ดินพระคลังข้างที่)
7		9 สิงหาคม พ.ศ. 2480	21 ธันวาคม พ.ศ. 2480		สภาครบวาระ (เลือกตั้งทั่วไป)
8		21 ธันวาคม พ.ศ. 2480	16 ธันวาคม พ.ศ. 2481		ยุบสภา[2] (เลือกตั้งทั่วไป)
9	จอมพล แปลก พิบูลสงคราม (หลวงพิบูลสงคราม (แปลก ขีตตะสังคะ))	16 ธันวาคม พ.ศ. 2481	7 มีนาคม พ.ศ. 2485		ลาออก (เปลี่ยนแปลงคณะรัฐมนตรีให้เหมาะสม)
10		7 มีนาคม พ.ศ. 2485	1 สิงหาคม พ.ศ. 2487		ลาออก (สภาผู้แทนราษฎรไม่อนุมัติร่างพระราชบัญญัติ และพระราชกำหนด)
11	พันตรี ควง อภัยวงศ์ หลวงโกวิทอภัยวงศ์	1 สิงหาคม พ.ศ. 2487	31 สิงหาคม พ.ศ. 2488		ลาออก (สงครามโลกครั้งที่ 2 ได้สิ้นสุดลง)
12	นายทวี บุณยเกตุ	31 สิงหาคม พ.ศ. 2488	17 กันยายน พ.ศ. 2488	17 วัน	ลาออก (เปิดโอกาสให้ผู้ที่เหมาะสมเข้ามาแทน)
13	หม่อมราชวงศ์ เสนีย์ ปราโมช	17 กันยายน พ.ศ. 2488	31 มกราคม พ.ศ. 2489		ยุบสภา (เลือกตั้งทั่วไป)
14	พันตรี ควง อภัยวงศ์ หลวงโกวิทอภัยวงศ์	31 มกราคม พ.ศ. 2489	24 มีนาคม พ.ศ. 2489		ลาออก (แพ้มติสภาที่เสนอพระราชบัญญัติที่รัฐบาลรับไม่ได้)
15	นายปรีดี พนมยงค์ (หลวงประดิษฐ์มนูธรรม)	24 มีนาคม พ.ศ. 2489	11 มิถุนายน พ.ศ. 2489		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2489 (เลือกตั้งทั่วไป)
16		11 มิถุนายน พ.ศ. 2489	23 สิงหาคม พ.ศ. 2489		ลาออก (ถูกใส่ความกรณีสวรรคตรัชกาลที่ 8)
17	พลเรือตรี ถวัลย์ ธำรงนาวาสวัสดิ์ (หลวงธำรงนาวาสวัสดิ์)	23 สิงหาคม พ.ศ. 2489	30 พฤษภาคม พ.ศ. 2490		ลาออก (หลังจากการอภิปรายทั่วไป 7 วัน 7 คืน)
18		30 พฤษภาคม พ.ศ. 2490	8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490		รัฐประหาร นำโดยจอมพล ผิน ชุณหะวัณ
	คณะทหารแห่งชาติ นำโดย จอมพล ผิน ชุณหะวัณ	8 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490	10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490	3 วัน	ประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2490 และแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่ [3]
19	พันตรี ควง อภัยวงศ์ หลวงโกวิทอภัยวงศ์	10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2490	21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491		ลาออก (เป็นรัฐบาลรักษาการเพื่อจัดเลือกตั้งทั่วไป)
20		21 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2491	8 เมษายน พ.ศ. 2491		ลาออก (คณะรัฐประหารบังคับให้ลาออกภายใน 24 ชั่วโมง (รัฐประหารเงียบ))
21	จอมพล แปลก พิบูลสงคราม (หลวงพิบูลสงคราม (แปลก ขีตตะสังคะ))	8 เมษายน พ.ศ. 2491	25 มิถุนายน พ.ศ. 2492		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2492 (เลือกตั้งทั่วไป)
22		25 มิถุนายน พ.ศ. 2492	29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494		คณะบริหารประเทศชั่วคราวประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2475 อีกครั้งหนึ่งไปพลางก่อน (รัฐประหารตนเอง)
23		29 พฤศจิกายน พ.ศ. 2494	6 ธันวาคม พ.ศ. 2494		มีการแต่งตั้งสมาชิกสภาผู้แทนราษฎรประเภทที่ 2 ขึ้นใหม่
24		6 ธันวาคม พ.ศ. 2494	24 มีนาคม พ.ศ. 2495		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2495 (เลือกตั้งทั่วไป)
25		24 มีนาคม พ.ศ. 2495	21 มีนาคม พ.ศ. 2500		สภาผู้แทนราษฎรครบวาระ (เลือกตั้งทั่วไป)
26		21 มีนาคม พ.ศ. 2500	16 กันยายน พ.ศ. 2500		รัฐประหาร นำโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
	คณะทหาร นำโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์ ในฐานะผู้รักษาพระนครฝ่ายทหาร[4]	16 กันยายน พ.ศ. 2500	21 กันยายน พ.ศ. 2500	5 วัน	แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่ [5]
27	นายพจน์ สารสิน	21 กันยายน พ.ศ. 2500	1 มกราคม พ.ศ. 2501		ลาออก (เลือกตั้งทั่วไป)
28	จอมพล ถนอม กิตติขจร	1 มกราคม พ.ศ. 2501	20 ตุลาคม พ.ศ. 2501		ลาออกและรัฐประหาร นำโดยจอมพลสฤษดิ์ ธนะรัชต์
	คณะปฏิวัติ นำโดยจอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์	20 ตุลาคม พ.ศ. 2501	9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502		ประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พ.ศ. 2502 และแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่ [6]
29	จอมพล สฤษดิ์ ธนะรัชต์	9 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2502	8 ธันวาคม พ.ศ. 2506		นายกรัฐมนตรีถึงแก่อสัญกรรม
30	จอมพลถนอม กิตติขจร	9 ธันวาคม พ.ศ. 2506	7 มีนาคม พ.ศ. 2512		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2511 (เลือกตั้งทั่วไป)
31		7 มีนาคม พ.ศ. 2512	17 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514		รัฐประหาร โดยจอมพล ถนอม กิตติขจร (รัฐประหารตนเอง)
	คณะปฏิวัติ นำโดยจอมพล ถนอม กิตติขจร	18 พฤศจิกายน พ.ศ. 2514	17 ธันวาคม พ.ศ. 2515		ประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พ.ศ. 2515 และแต่งตั้งนายกรัฐมนตรี [7]
32	จอมพล ถนอม กิตติขจร	18 ธันวาคม พ.ศ. 2515	14 ตุลาคม พ.ศ. 2516		ลาออก (เกิดเหตุการณ์ 14 ตุลา)
33	นายสัญญา ธรรมศักดิ์	14 ตุลาคม พ.ศ. 2516	22 พฤษภาคม พ.ศ. 2517		ลาออก (อ้างเหตุร่างรัฐธรรมนูญไม่เสร็จ)
34		27 พฤษภาคม พ.ศ. 2517	15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2517 (เลือกตั้งทั่วไป)
35	หม่อมราชวงศ์ เสนีย์ ปราโมช	15 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2518	14 มีนาคม พ.ศ. 2518		ไม่ได้รับความไว้วางใจ จากส.ส. ในการแถลงนโยบาย
36	พลตรี หม่อมราชวงศ์ คึกฤทธิ์ ปราโมช	14 มีนาคม พ.ศ. 2518	20 เมษายน พ.ศ. 2519		ยุบสภา[8] (เลือกตั้งทั่วไป)
37	หม่อมราชวงศ์ เสนีย์ ปราโมช	20 เมษายน พ.ศ. 2519	25 กันยายน พ.ศ. 2519		ลาออก (วิกฤตการณ์จอมพล ถนอม กลับประเทศเพื่ออุปสมบท)
38		25 กันยายน พ.ศ. 2519	6 ตุลาคม พ.ศ. 2519	11 วัน	รัฐประหาร โดยพลเรือเอก สงัด ชลออยู่
	คณะปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน นำโดย พลเรือเอก สงัด ชลออยู่	6 ตุลาคม พ.ศ. 2519	8 ตุลาคม พ.ศ. 2519	2 วัน	แต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่ และประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2519 เป็นผลให้คณะปฏิรูปฯ แปรสภาพเป็น สภาปฏิรูปการปกครองแผ่นดิน
39	นายธานินทร์ กรัยวิเชียร	8 ตุลาคม พ.ศ. 2519	20 ตุลาคม พ.ศ. 2520		รัฐประหาร โดยพลเรือเอก สงัด ชลออยู่
	คณะปฏิวัติ นำโดย พลเรือเอก สงัด ชลออยู่	20 ตุลาคม พ.ศ. 2520	10 พฤศจิกายน พ.ศ. 2520	1 เดือน	ประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พ.ศ. 2520 และแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่
40	พลเอก เกรียงศักดิ์ ชมะนันทน์	11 พฤศจิกายน พ.ศ. 2520	12 พฤษภาคม พ.ศ. 2522		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2521 (เลือกตั้งทั่วไป)
41		12 พฤษภาคม พ.ศ. 2522	3 มีนาคม พ.ศ. 2523		ลาออก (วิกฤตการณ์น้ำมันและผู้ลี้ภัย)
42	พลเอก เปรม ติณสูลานนท์	3 มีนาคม พ.ศ. 2523	30 เมษายน พ.ศ. 2526		ยุบสภา[9] (เลือกตั้งทั่วไป)
43		30 เมษายน พ.ศ. 2526	5 สิงหาคม พ.ศ. 2529		ยุบสภา[10] (เลือกตั้งทั่วไป)
44		5 สิงหาคม พ.ศ. 2529	4 สิงหาคม พ.ศ. 2531		ยุบสภา[11] (เลือกตั้งทั่วไป)
45	พลเอก ชาติชาย ชุณหะวัณ	4 สิงหาคม พ.ศ. 2531	9 ธันวาคม พ.ศ. 2533		ลาออก แล้วจัดตั้งรัฐบาลใหม่
46		9 ธันวาคม พ.ศ. 2533	23 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534		รัฐประหาร นำโดย พลเอก สุนทร คงสมพงษ์
	คณะรักษาความสงบเรียบร้อยแห่งชาติ (รสช.) นำโดย พลเอก สุนทร คงสมพงษ์	24 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2534	1 มีนาคม พ.ศ. 2534	5 วัน	ประกาศใช้ธรรมนูญการปกครองราชอาณาจักร พ.ศ. 2534 และแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่
47	นายอานันท์ ปันยารชุน	2 มีนาคม พ.ศ. 2534	7 เมษายน พ.ศ. 2535		ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2534 (เลือกตั้งทั่วไป)
48	พลเอก สุจินดา คราประยูร	7 เมษายน พ.ศ. 2535	24 พฤษภาคม พ.ศ. 2535		ลาออก (เกิดเหตุการณ์พฤษภาทมิฬ)
	นายมีชัย ฤชุพันธุ์	24 พฤษภาคม พ.ศ. 2535	10 มิถุนายน พ.ศ. 2535
49	นายอานันท์ ปันยารชุน	10 มิถุนายน พ.ศ. 2535	23 กันยายน พ.ศ. 2535		ยุบสภา[12] (เลือกตั้งทั่วไป)
50	นายชวน หลีกภัย	23 กันยายน พ.ศ. 2535	13 กรกฎาคม พ.ศ. 2538		ยุบสภา[13] (เลือกตั้งทั่วไป)
51	นายบรรหาร ศิลปอาชา	13 กรกฎาคม พ.ศ. 2538	25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539		ยุบสภา[14] (เลือกตั้งทั่วไป)
52	พลเอก ชวลิต ยงใจยุทธ	25 พฤศจิกายน พ.ศ. 2539	9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2540		ลาออก (วิกฤตการณ์เศรษฐกิจ)
53	นายชวน หลีกภัย	9 พฤศจิกายน พ.ศ. 2540	17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544		ยุบสภา[15] (เลือกตั้งทั่วไป)
54	พันตำรวจโท ดร. ทักษิณ ชินวัตร	17 กุมภาพันธ์ พ.ศ. 2544	11 มีนาคม พ.ศ. 2548	1461 วัน	สภาฯ ครบวาระ 4 ปี
55		11 มีนาคม พ.ศ. 2548	19 กันยายน พ.ศ. 2549		ยุบสภาเมื่อวันที่ 24 กุมภาพันธ์ 2549 มีการเลือกตั้งทั่วไปเมื่อ วันที่ 2 เมษายน พ.ศ. 2549 แต่ต่อมาถูกศาลพิพากษาให้การเลือกตั้งเป็นโมฆะ ต่อมาเกิด รัฐประหาร โดยพลเอก สนธิ บุญยรัตกลิน ระหว่างที่ ครม.รักษาการเพื่อรอการเลือกตั้งครั้งใหม่
	คณะปฏิรูปการปกครองในระบอบประชาธิปไตยฯ (คปค.) นำโดยพลเอกสนธิ บุญยรัตกลิน	19 กันยายน พ.ศ. 2549	1 ตุลาคม พ.ศ. 2549	12 วัน	ประกาศใช้รัฐธรรมนูญฉบับชั่วคราว พ.ศ. 2549 และแต่งตั้งนายกรัฐมนตรีคนใหม่
56	พลเอก สุรยุทธ์ จุลานนท์	1 ตุลาคม พ.ศ. 2549	29 มกราคม พ.ศ. 2551	486 วัน	ประกาศใช้รัฐธรรมนูญ พ.ศ. 2550 (เลือกตั้งทั่วไป)
57	นายสมัคร สุนทรเวช	29 มกราคม พ.ศ. 2551	9 กันยายน พ.ศ. 2551	223 วัน	ศาลรัฐธรรมนูญ ตัดสินให้พ้นจากตำแหน่ง เพราะกระทำการที่ขัดต่อรัฐธรรมนูญ[16]
	นายสมชาย วงศ์สวัสดิ์	9 กันยายน พ.ศ. 2551	18 กันยายน พ.ศ. 2551	9 วัน
58	นายสมชาย วงศ์สวัสดิ์	18 กันยายน พ.ศ. 2551	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	75 วัน	ศาลรัฐธรรมนูญมีมติให้ยุบพรรคพลังประชาชน และตัดสิทธิ์ทางการเมืองของคณะกรรมการบริหารพรรคคนละ 5 ปี
	นายชวรัตน์ ชาญวีรกูล	2 ธันวาคม พ.ศ. 2551	17 ธันวาคม พ.ศ. 2551	15 วัน
59	นายอภิสิทธิ์ เวชชาชีวะ	17 ธันวาคม พ.ศ. 2551	5 สิงหาคม พ.ศ. 2554	2ปี 231 วัน	ยุบสภา
60	น.ส.ยิ่งลักษณ์ ชินวัตร	5 สิงหาคม พ.ศ. 2554	ปัจจุบัน